Gedragskennis toepassen in de praktijk

Lucy van Wijk
November 19, 2026
4 minuten
Download rapport

Gedrag veranderen? Begin met begrijpen van het gedrag

Een goed doordacht advies. Een helder plan. En toch gebeurt er iets anders dan je had gehoopt. Herkenbaar? Tijdens de Dag van het gedrag stond ik met andere gedragsexperts stil bij de vraag: wat helpt mensen écht om een volgende stap te zetten?

 

Bij ZINZIZ verbinden we onderzoek, leren en ontwikkelen en procesoptimalisatie aan vraagstukken in het sociaal domein, welzijn en zorg. We willen niet alleen weten óf iets werkt, maar ook voor wie, waarom en onder welke omstandigheden. Gedragskennis krijgt voor ons pas betekenis als mensen erin hun dagelijkse praktijk mee verder kunnen. Dat vraagt om goed kijken, luisteren en samen onderzoeken wat nodig is.

 

Niet alleen willen, ook kunnen

Het integratief gedragsmodel (IGM) helpt om breder naar gedrag te kijken. Niet alleen naar wat iemand wil, maar ook naar wat iemand kan en wat de omgeving mogelijk maakt. Alleen vragen: “Is iemand gemotiveerd?” doet iemand tekort. De vraag is eerder: “Wat heeft deze persoon nodig om in actie te komen?” Heeft iemand weinig vertrouwen in het eigen kunnen? Dan vraagt dat iets anders dan wanneer iemand moeite heeft met plannen of volhouden. Door te onderzoeken waar het knelt, kun je gerichter zoeken naar passende ondersteuning. Niet vanuit een standaard oplossing, maar vanuit de persoon en diens context.

 

Van willen naar daadwerkelijk doen

Geloof in eigen kunnen valt binnen het IGM onder ‘willen’; zelfregulerende vaardigheden en de context horen bij ‘kunnen’. Die aandacht voor kunnen sluit aan bij het begrip doenvermogen. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) benadrukt dat weten wat je moet doen niet hetzelfde is als het ook kunnen uitvoeren. Een plan maken, in actie komen en volhouden vragen iets van mensen. Zeker onder stress kan dat lastig zijn.

 

Voor de praktijk betekent dit: kijk niet alleen naar motivatie, maar ook naar wat iemand op dat moment aankan en wat de omgeving vraagt. Kunnen we een volgende stap overzichtelijker maken, onnodige drempels wegnemen of passende ondersteuning bieden? Zo verschuift de aandacht van wat iemand ‘zou moeten doen’ naar wat iemand helpt om het daadwerkelijk in beweging te komen.

 

Hoe zie je dit terug in onze onderzoeksprojecten?

Een voorbeeld uit onze praktijk is ‘Een gesprek dat werkt’ waarbij de verbinding met de dagelijkse praktijk centraal staat. Hier gaat het om het voeden van een gesprekscultuur in het mkb, specifiek bij huisartsenpraktijken, zodat er meer ruimte is om te praten over de duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Niet pas wanneer er problemen ontstaan, maar juist ook preventief. Vanuit de gedragswetenschap roept dat voor mij de vraag op: wat hebben mensen nodig om zulke gesprekken te beginnen én te blijven voeren?

 

Ook bij het openheidsdilemma binnen Spoor 2 begint het met begrijpen wat iemand nodig heeft om een bewuste keuze te maken. Vertel je een mogelijke nieuwe werkgever over je gezondheidsklachten of beperkingen? En zo ja, wat, wanneer en hoe? Openheid kan begrip en steun opleveren, maar ook het risico op vooroordelen met zich meebrengen. Het gaat dus niet om het stimuleren van openheid op zichzelf, maar om een afweging die past bij de persoon en diens situatie. Samen met Tilburg University en Staatvandienst werken we aan het geschikt maken van de beslishulp CORAL en de bijbehorende training voor de bredere Spoor 2-doelgroep. De beslishulp ondersteunt werknemers bij het afwegen wat zij wel en niet willendelen. De training helpt professionals om hen daarbij te begeleiden. Daarmee sluit dit project aan bij de vraag wat iemand nodig heeft om een volgende stap te kunnen zetten: niet voorschrijven dat iemand wel of niet open móét zijn, maar ondersteuning bieden bij het maken van een bewuste, passende keuze.

 

Ook bij de ‘Groep als medicijn’ kijk ik vanuit een andere invalshoek naar gedrag: een groep waarin mensen elkaar versterken. Dat brengt de sociale omgeving nadrukkelijk in beeld. Wat maakt dat mensen zich gesteund voelen door anderen? En hoe kan een groep helpen om een volgende stap te zetten? Het zijn vragen die uitnodigen om niet alleen naar het individu te kijken, maar ook naar wat er tussen mensen gebeurt.

 

Van gedragskennis naar dagelijks handelen

De dag van het gedrag en werken aan deze projecten zet me aan het denken over hoe wij bij ZINZIZ gedragskennis toepassen. De vraagstukken verschillen: een bewuste keuze over openheid, een preventief gesprek over duurzame inzetbaarheid of een groep waarin mensen elkaar versterken. De rode draad is voor mij dezelfde: begrijpen wat mensen nodig hebben en samen met de praktijk onderzoeken hoe je daarop kunt aansluiten. Een hulpmiddel of aanpak kan op papier goed in elkaar zitten. Pas in het dagelijks gebruik wordt zichtbaar wat aansluit, waar mensen vastlopen en wat beter kan.

 

Dat is waar wij als gedragsexperts voor staan: kennis niet op de plank laten liggen, maar samen met de praktijk toepassen, onderzoeken en aanscherpen. De Dag van het gedrag was voor mij een mooie aanleiding om daar opnieuw bij stil te staan. Kijken we vooral naar wat mensen zouden moeten doen, of maken we het ook mogelijk?

 

Welk gedrag zou jij beter willen begrijpen? Ik denk graag met je mee over jouw vraagstuk. Stuur mij gerust eens een mailtje (lucy@zinziz.nl) of bel (06 81 92 88 61)

‍