Leiding geven aan professionals in het sociaal domein

Femke Bennenbroek
April 24, 2026
4 minuten

Leiding geven aan professionals in het sociaal domein

Ons idee van vakmanschap is aan het veranderen

Bij sociale diensten en werkontwikkelbedrijven is er steeds meer aandacht voor het vakmanschap van uitvoerende professionals. Zij worden ondersteund in methodisch werken, bewust bekwaam motiveren en activeren, en het bieden van maatwerk zonder willekeur. Hun rol verschuift daarbij steeds meer naar die van regievoerder en facilitator, die samen met de cliënt werkt aan het realiseren van duurzame en optimale participatie in een complexe context.

Deze ontwikkeling zien we ook terug in het beroepsprofiel voor publieke professionals in het sociaal domein van SAM, waar een beeld wordt geschetst van het complexe vak dat deze professionals uitvoeren. Lineke van Hal noemde in haar lectorale rede de kernelementen van professionaliteit: excellence (vakmanschap gebaseerd op kennis en vaardigheden), ethics (ethisch werken en streven naar het goede) en engagament (betrokkenheid bij de maatschappelijke opdracht) (Gardner et al, 2001).  

Vakmanschap versterken: geen quick fixes, maar verdieping

In de diverse professionaliseringstrajecten die we vanuit ZINZIZ in co-creatie met onze opdrachtgevers verzorgen, ondersteunen we professionals bij het omgaan met deze complexiteit. Dat doen we niet door het werk te versimpelen met quick fixes of standaardmethodes, maar door vaardigheden, reflectievermogen en mindset te versterken. Zo kunnen professionals samen met de cliënt weloverwogen keuzes maken.

Waarbij de toetssteen niet zozeer een trainer of leidinggevende is die ze vertelt of ze iets goed of fout hebben gedaan, maar dat zij zelf die toetssteen toepassen door te hun handelen en keuzes af te zetten tegen de (lange termijn) doelen die zij samen met de cliënt hebben opgesteld. De vraag: “Doe ik het goed?” wordt daarmee vervangen door: “Draagt datgene wat ik doe (en hoe ik dat doen) bij aan de doelen die we hebben afgesproken?” En zo samen een proces aangaan met oprechte aandacht, verbinding en ook de nodige uitdaging (voor zowel de professional als de cliënt).  

Ons beeld van vakmanschap is daarmee ook aan het veranderen: vakmanschap wordt steeds vaker gedefinieerd als het bewust bekwaam, geïnformeerd en beargumenteerd samen met de cliënt toewerken naar korte én lange termijn doelen.

Dit vakmanschap vraagt ook een andere manier van leiding geven

Deze ontwikkeling vraagt ook iets van hun direct leidinggevenden: want hoe voed je dat bewust bekwaam handelen? Hoe borg je dat de professionals in die complexiteit willen en kunnen stappen? Hoe stuur je op methodisch werken en maatwerk zonder willekeur?  

We hebben de afgelopen jaren veel inzichten opgedaan in de trajecten die we (ook) voor leidinggevenden verzorgen en specifiek ook in het vierjarig project We zijn allemaal mensen waar we samen met de gemeente Amsterdam, IJmond Werkt!, 2 onderzoeksbureaus (Tilburg University, Meetellen) en 2 brancheverenigingen (Divosa en SAM) aan de slag zijn gegaan met het versterken van het vakmanschap van klantmanagers. En direct daaraan gekoppeld het versterken van het vakmanschap van hun leidinggevenden, met de als gezamenlijke rode draad het integratief gedragsmodel (IGM).  

Mooie inzichten die we hebben opgedaan voor het (versterken van) vakmanschap van leidinggevenden zijn bijvoorbeeld:

Kerntaken voor leidinggevenden zijn:

  • Zelfregulering bij professionals voeden door helderheid te geven over doelen, kaders en rollen  
  • Sturen op een effectieve teamdynamiek en collegiale samenwerking  
  • Het zorgvuldig inschatten van het functioneren en de ontwikkeling van professionals en dit gericht faciliteren en versterken
  • Zicht hebben op en erkenning bieden voor de complexiteit van het werk en de methodieken en instrumenten die professionals inzetten
  • Professionals ondersteunen in het omgaan met een continu veranderende werksetting
  • Een feedbackloop organiseren die professionals inzicht geeft in hun handelen en handvatten biedt voor verdere doorontwikkeling

Kernkwaliteiten van leidinggevenden zijn:

  • Zelf lerend en nieuwsgierig zijn  
  • Coachend leidinggeven
  • Methodisch werken: procesmatig en doelgericht
  • Sturen op lange én korte termijn doelen
  • Communiceren op vier niveaus (inhoud, proces, interactie en gevoel)
  • Congruent handelen en voorbeeldgedrag laten zien.

Leidinggevenden hebben, net als professionals, behoefte aan ondersteuning, zoals:  

  • Helderheid vanuit het MT en de directie
  • Mandaat voor beslissingen en ruggesteun voor deze beslissingen
  • Structurele aandacht voor de randvoorwaarden die nodig zijn om hun rol goed te kunnen vervullen
  • Het voeden van vakmanschap als kerntaak opnemen voor de leidinggevenden, niet als ‘iets erbij’.

Hulpmiddelen die leidinggevenden daarbij kunnen helpen zijn:

  • Het integratief gedragsmodel, dat ook voor leidinggevenden waardevolle handvatten biedt, vooral in combinatie met situationeel leidinggeven
  • Professionaliseringstrajecten voor leidinggevenden met aandacht voor zowel formeel leren (workshops, inspiratiesessies) als informeel leren (intervisie en coaching on the job

Nieuwsgierig geworden?

Leuk! Neem dan vooral ook contact met ons op om verder door te praten op dit mooie thema (dat kan met Femke Bennenbroek, femke@zinziz.nl of 06-34028906). Of kom op het Divosa congres in Groningen naar de workshop die we verzorgen op dit thema.  

Vind je het leuk om met ons mee te denken over leiderschap in het sociaal domein? Vul dan deze enquête in. We zijn nieuwsgierig naar inzichten van leidinggevenden, maar ook van professionals over die leidinggevenden. De enquête is volledig anoniem en de inzichten gebruiken we om de diverse leergangen voor leidinggevenden verder door te ontwikkelen.  

Download rapport